Mede-oprichter FEDERA ontvangt Van Walree Prijs bij KNAW
Prof. dr. Dirk van Bekkum heeft op 9 juni de Van Walree Prijs 2009 ontvangen omdat hij medisch onderzoek voor een breed publiek toegankelijk heeft gemaakt. Hij heeft de prijs gekregen vanwege zijn voorzitterschap van de Stichting Biowetenschappen en Maatschappij, die talloze cahiers uitgaf, waaronder enkele naar aanleiding van een Medisch Wetenschappelijke Dag (MWD) van de FEDERA.
Van Bekkum deelt de prijs met prof. dr. A.J. Dunning, die trouwens evenals Van Bekkum ook de FederaPrijs heeft ontvangen. Van Bekkum roept wetenschappers op om meer verantwoording te nemen voor hun onderzoekersresultaten.
In 1969 was Van Bekkum samen met Prins Claus mede-oprichter van de Stichting Biowetenschappen en Maatschappij, en nadien vele jaren voorzitter. Volgens de jury van de Van Walree Prijs behandelen de ruim honderd cahiers op een wetenschappelijk solide maar zeer toegankelijke manier de ontwikkelingen in de wetenschap, met name de ethische en maatschappelijke kanten daarvan.
De Medisch Wetenschappelijk Dag van de FEDERA was soms aanleiding tot een cahier, en omgekeerd wordt op de Medisch Wetenschappelijk Dag wel een recent cahier uitgedeeld. Voorbeelden hiervan:
'Adams Jas: De huid van acne tot tattoo' in 2003
'Hoe bevalt de zwangerschap' in 2004/5
'Gezond voor een prikje' bij MWD 2006 (Vaccinaties)
'Kanker' bij MWD 2007
'Steeds dikker' bij MWD 2008 (Obesitas)
Van Bekkum ging bij de aanvaarding van de Van Walree Prijs in op de rol die wetenschappers en media spelen bij het naar buiten brengen van wetenschappelijke resultaten. Hij herinnert aan de Gedragscode voor omgang met de media die de FEDERA opstelde en in 1992 goedkeurde. Pogingen om tot een gezamenlijke code te komen met de journalistiek mislukten.
Van Bekkum zegt verder: "De media waren er in geslaagd de wetenschap volledig te exploiteren en de wetenschappers hadden zich willig laten rekruteren in een systeem dat niet het publiek maar de publiciteit dient. Want publiciteit is nodig voor profijt, en profijt werd al snel het gemeenschappelijk doel in onze maatschappij. De suprematie van het profijtbeginsel dat nu als de oorzaak van de economische crisis wordt gezien is naar mijn mening niet beperkt gebleven tot de financiële sector maar is in alle aspecten van onze maatschappij doorgedrongen, helaas inclusief Academia.
Onze communicatie met de buitenwereld is in handen gegeven van professionele voorlichters en is vrijwel nergens meer belangeloos. Ze dient om meer studenten of meer onderzoeksubsidies aan te trekken; dat levert de universiteiten meer inkomsten. Men wil het volk doen geloven dat alle universiteiten in ons land topuniversiteiten zijn met topwetenschappers die alleen maar toponderzoek verrichten. Via dezelfde professionals verloopt - vaak zelfs verplicht - alle voorlichting over nieuwe ontdekkingen die via de media aan het publiek worden uitgevent."
Tot slot roept Van Bekkum wetenschappers op om hun verantwoording te nemen: "Kennis is macht en de macht dient te worden gedeeld. Het verzamelen van kennis begint met fundamenteel onderzoek, dat wij onderzoekers algemeen ervaren als een paradijselijke bezigheid. Maar zodra we de kennis hebben verworven liggen er toepassingen in het verschiet waarvoor we mede verantwoordelijk zijn. Dus moeten we onze omgeving informeren. Maar daarmee eindigt onze verantwoordelijkheid niet. Er is geen weg terug; we blijven mede‐verantwoordelijk ook als ànderen wat met onze kennis gaan doen. En zeker mogen we niet afzijdig blijven als we menen dat er verkeerd mee wordt omgegaan."
Voor overzicht van alle cahiers: www.biomaatschappij.nl
Voor de prijsuitreiking: KNAW nieuws: www.knaw.nl
Volledige rede van Van Bekkum in: Verslag van de bijzondere zitting van de Afdeling Natuurkunde. Dinsdag 9 juni 2009.