2009 Vermenigvuldigen door delen

Vermenigvuldigen door delen
 COREON sessie op WEON 2009

Kunnen of moeten ook observationele onderzoeksgegevens
voor andere onderzoekers toegankelijk zijn en zo ja, onder welke voorwaarden?
   Verslag

Programma

Voorzitter: Dr. Marie-Louise Essink-Bot

09.00 – 09.10 Dr. Marie-Louise Essink-Bot: 'Van gegevens verzekerd' naar 'Vermenigvuldigen door Delen'

09.10 – 09.20 Gezondheidsfondsen: wie vooruitgang wil, moet delen

09.20 – 09.30 Prof. Dorly Deeg: Deling ook van zorgen: cohortstudies als zandkasteel

09.30 – 09.40 Dr. Peter Riegman: Deling in biobanken: over eekhoorns en sprinkhanen

09.40 - 10.00 Mr. Evert-Ben van Veen: Delen, ook in de opbrengst: internationaal perspectief

10.00 – 10.30 Discussie: Hoe verder?

Deze sessie vond plaats op vrijdag 12 juni 2009 9.00 – 10.30 uur
Locatie: De Meervaart te Amsterdam (Meer en Vaart 300, 1068 LE) 

Verslag Vermenigvuldigen door delen

In de Verenigde Staten stelt het NIH al enige jaren openbaarheid van gegevens als eis bij het verstrekken van subsidies, met als gevolg dat ook in Nederland subsidiegevers hierover
nadenken. Voor Nederlandse onderzoekers is de vraag dus actueel of observationele onderzoeksgegevens voor andere onderzoekers toegankelijk moeten worden gemaakt, en zo ja, onder welke voorwaarden. Vandaar dat de COREON op de WEON van 12 mei 2009 in de Meervaart te Amsterdam een sessie aan deze vraag wijdde onder de titel 'Vermenigvuldigen door delen'.

Liefst zelfde data voor meerdere doelen
Het onlangs uitgekomen RGO-rapport ‘Van gegevens verzekerd’ werd toegelicht door dr. Marie-Louise Essink-Bot, voorzitter van de sessie en voormalig secretaris van de betreffende commissie. De commissie is een sterk voorstander van het gebruik van dezelfde gegevens voor meerdere doelen, omdat zo publieke onderzoeksgelden efficiënter zouden worden besteed. Om het delen te bevorderen zou aan een aantal randvoorwaarden moeten worden voldaan, zoals een gedragscode voor onderzoekers, een aanpassing van de rol van financiers (mogelijkheid creëren voor subsidie voor data cleaning/management en secundaire data-analyse), het optimaliseren van de mogelijkheden voor koppelingen van databestanden, het instellen van een register (welke data zijn waar beschikbaar) en ‘gegevensmakelaar’ (als intermediair tussen de onderzoekers). RGO-rapport 'Van gegevens verzekerd.'

http://www.gezondheidsraad.nl/nl/adviezen/van-gegevens-verzekerd-kennis-over-de-volksgezondheid-nederland-nu-en-de-toekomst

Download hier de presentatie van Marie-Louise Essink-Bot (pdf 141 kb)

Praktijk: delen ook van zorgen
Prof. dr. Dorly Deeg ging als PI van de LASA-studie vervolgens in op de praktijk van ‘delen’ (‘delen ook van zorgen’). Een stuurgroep van de studie beoordeelt de kwaliteit en haalbaarheid van aanvragen, waarbij het onderwerp uiteraard geen overlap mag vertonen met reeds geplande werkzaamheden vanuit het onderzoek zelf. Na goedkeuring krijgt de externe onderzoeker de gegevens voor een bepaalde periode beschikbaar. Voorwaarden zijn onder andere coauteurschap (bij wetenschappelijk doel), uurvergoeding betrokkenen vanuit het studieteam (bij niet-wetenschappelijk doel) en een vergoeding van eventueel nieuw te bepalen biomarkers. Daarnaast noemde Deeg een groot aantal voor- en nadelen van delen van data, die samen met punten van andere sprekers en discussianten hieronder worden samengevat. Wat betreft informed consent past ze een breed consent toe met volledige openheid van zaken indien gewenst. Haar bijdrage maakte duidelijk dat als de onderzoeker het belang van delen inziet, het op dit moment al volop gebeurt.

Download hier de presentatie van Dorly Deeg (pdf 182 kb)

Delen van eindige data
Dr. Peter Riegman, beheerder van de biobank van de Erasmus Universiteit Rotterdam, ging vervolgens in op het delen van data die ‘op’ kunnen gaan. Lichaamsmateriaal kan niet oneindig ‘gedeeld’ worden. In het verleden zijn originele laesies te vaak te snel opgegaan of verdwenen. Hij is er een groot voorstander van dat de clinici die de biobanken opbouwen actief bij de eventuele afgifte van het materiaal betrokken blijven, ook als dat internationaal gebeurt. Toegangsregels voor biobanken behoeven geen aanpassing, zolang er een ‘open mind’ bestaat om met anderen samen te werken, zoals met populatie of klinische databestanden. 

Download hier de presentatie van Peter Riegman (pdf 1236 kb)

Juridische aspecten delen data
Ten slotte presenteerde gezondheidsjurist mr. Evert-Ben van Veen van MedLawconsult een juridische verkenning rondom het delen van data. Hoewel gegevens intellectual property kunnen vertegenwoordigen, is er in Nederland geen juridische basis voor het al dan niet delen van data. Het zou daarom goed zijn, als onderzoekers zelf een gedragscode hieromtrent ontwikkelen. Van Veen gaf een aanzet van de onderwerpen die in zo'n gedragscode opgenomen zouden moeten worden. Borging zou via voorwaarden bij de opdracht of subsidie kunnen plaatsvinden. In de sessie kwamen de volgende voordelen van het delen van gegevens naar voren:

Download hier de presentatie van Evert-Ben van Veen (pdf 77 kb)

  1. vergroot efficiëntie dataverzameling, wat positief is ten opzichte van participanten (minder nieuwe dataverzamelingen nodig) en besteding subsidiegelden;
  2. vergroot openheid wetenschappelijk onderzoek (vergemakkelijkt validering onderzoeksresultaten, maakt toetsing alternatieve hypothesen mogelijk);
  3. grotere databestanden geven meer analysemogelijkheden;
  4. bevordert opleiding jonge onderzoekers.

Als nadelen werden genoemd dat het kan leiden tot

  1. grotere belasting van steeds dezelfde onderzoeksgroep (zowel de participanten – bv. een kleine extra dataverzameling toegesneden op weer een andere specifieke vraagstelling - als de onderzoekers zelf);
  2. hoge eisen aan documentatie en kwaliteit van de gegevens,
  3. extra datacleaning nodig omdat doorgaans niet alle data de kwaliteit heeft van bijv. een kankerregistratie (extra taak voor onderzoekers, terwijl het onderwerp en het niveau data analyse / publicatie hier niet altijd tegenop wegen);
  4. coauteurschap zou meer moeten inhouden dan alleen het ‘bedanken voor de data’ (wordt ook door veel journals geëist), wat ook belasting van oorspronkelijke onderzoeker verhoogt;
  5. uitgifte (juiste) gegevens is tijdrovend (en niet alleen voor de datamanager van het onderzoek);
  6. verhoogt publicatiedruk primaire onderzoekers;
  7. verspreiding gegevens vergroot kans op schending privacy;
  8. informed consent kan lastig zijn;
  9. bevordert onderzoek op basis van bestaande data in plaats van op basis van eigen hypothesen (vaker fout-positieve onderzoeksresultaten tgv ‘data draining’);
  10. als onderzoeker heb je geen zicht op wat anderen echt met je data doen.

Al met al gaf de sessie volop aanknopingspunten om dit onderwerp met de vertegenwoordigers van de instituten in de COREON verder te bediscussiëren en te bespreken of er al dan niet een hierop toegesneden gedragscode moet komen en of het wenselijk is dat ‘delen’ zou kunnen worden afgedwongen.

Matti Rookus, secretaris COREON

Go to top